SABİT TEKERLEK, SERBEST TEKERLEK
Dönme eksenleri hareketsiz olan sabit ve serbest tekerlekler, yalnızca kendi çevrelerinde dönerler. Tekerlekler ya içlerinden geçen bir eksenin etrafında ya da eksen yatakları, mil yuvaları veya yastıklar üstünde duran bu eksen ile birlikte dönerler. Bunlar sabit makinelerin birçoğunun donatılmasında kullanılan tekerleklerdir. Çarklar, makaralar, kaldırıcı tekerlekler, eğri dişli çarklar ve su çarkları bu tür tekerleklere girer. Serbest tekerlek, Fransız mühendisi Hocquart tarafından icat edildi. Bir dişli mandalı sistemi sayesinde, sağlam bir dayanma gücüne bağlı olan bir tekerlek, bir hareket gücünün etkisi altında, yalnızca, açısal hızı iki gücün şiddetinin işlevi olan belli bir değerin altındaysa çalışabilir. Özellikle bisikletlerde kullanılan bu sistem, bisikleti kullanana pedala basmamayı ve kazanılmış kinetik enerjiyi kullanmayı sağlar.
TAŞIT TEKERLEKLERİ
Bir taşıt tekerleğinde, dingil başlığının, yani dingilin ucunun geçirilmesi için bir deliğin açıldığı orta bölüm ya da poyra ve çember ya da jant vardır. Bu iki bölüm hem parmaklarla (tekerlek parmağı ya da kolu), hem de dolu bir bölümle birbirlerine bağlıdır. Tahta tekerleklerde, poyra, tabanlarıyla birleşen kesik konilerden, jant da ilki üstüne civatayla tutturulmuş ya da çivilenmiş ikinci bir demir çemberi kaplayan bir çember oluşturacak biçimde bir araya getirilmiş birçok tahta kıvrıntıdan oluşur. Tekerlek parmakları, poyrayla olduğu gibi jantla da zıvana dilleri ve yuvalar aracılığıyla bir araya getirilmiş tahta parçalardır; bu tekerlek parmakları, poyra üstünde biraz eğik olarak yer alır. Kutular, poyranın ortasındaki deliğin içine sokulan bakır ya da demirden silindirlerdir; dingil, ya bir kama çivi ya da yuvarlanma hareketinin karşı yönünde vidalanmış bir civata somunuyla kutulara tutturulmuştur. Demiryolu araçlarının tekerlekleri,poyralarında serbestçe dönmek yerine, sürekli sabittirler ve dingil üstünde dönerler. Bu tekerlekler dökme demir ya da çeliktendirler; çelikten bir bandajla çevrilmişlerdir, ama hem lastikleri yapmak için jantlarda, hem de iç kesimde, bazen kauçuk kullanılır; sıkıştırılmış kauçuk böylece esneklik verir. Hafif koni biçiminde olan jantın iç çeperinde tekerleğin raydan çıkmasına engel olan ve ‘”tekerlek çenesi” olarak adlandırılan şişkin bir bölüm vardır.Dingil başlıkları yağ kutularında döner.
Bisiklet tekerleklerinde kullanılan yapı biçimi, gergin çelik tellerle jantın poyrayla birleştirilmesinden oluşur; önceden sözü edilen tekerleklerdekinin tersine, burda tekerlek parmakları, bir taşıtı çekmede, iç kısmın tekerlek parmakları hiçbir çekme gücünü desteklemezken, dış bölümdeki tekerlek parmaklarıyla janta bağlı olan poyrayı çalıştırırlar. Eski arabaların tekerlekleri tahtadandı; günümüzdeki araba tekerlekleri, bazen madeni parmaklı olmakla birlikte, genellikle, ağırlık kazanmak için gözenekli ve daha fazla direnç göstermesi için de hafif koni biçimindedirler.