Osmanlının kuruluşundan beri yapılan dini ders ve sohbetler III. Mustafa tarafından daha sistemli bir hale getirilmiş. 1759 senesinde başlayan ve her ramazanın ilk sekiz günü öğle ile ikindi arası saray salonlarından birinde, padişahın huzurunda oluşturulan ilim meclisine ‘Huzur Dersi’ denilmiş. Bu dersler, hem padişahın önünde yapıldığı hem de huzur verdiği için bu isimle zikredilmiş. Dersi veren hocaya mukarrir, dersi dinleyen ve aynı zamanda dersin bitiminde konu ile alakalı sorular soranlara muhatap denilmiş. Dersler ilk dönemlerde bir mukarrir ve beş muhataptan oluşurken zaman içinde muhatap sayısı on beşe kadar çıkarılmış. Dersin katılımcıları her zaman aynı kişilerden oluşmazmış, her bir ders farklı ilim erbabı kimselerden oluşturulabilirmiş. Bu meclisteki âlimlerin her biri alanında meşhur olmuş, yetkin kişilerden seçilirmiş. Yapılacak derslerin zamanı ve konusu, üç ayların başlangıcında hazırlanan tezkirelerle katılımcılarına bildirilmiş, dolayısıyla hazırlıklı toplantılar icra edilmek istenirmiş. Bu derslerde Kur’an ayetleri okunup, bu ayetlerin tefsirleri yapılırmış. Yapılan tefsiden sonra muhataplar konu ile alakalı sorularını mukarrire sorar, karşılıklı yorumlar yapılırmış. Bizzat padişahın ifadesiyle bu derslerde katılımcılar her türlü tesirden uzak, olabildiğince gerçek fikirlerini beyan etmeleri hususunda teşvik edilirlermiş. Dersi anlatan padişahın sağında oturur, diğerleri de halka şeklini oluşturacak biçimde sıralanırlarmış. Her kişinin önünde rahlesi, minder üstünde oturarak, elleri dizlerinin üzerinde yapılan huzur derslerine eğer ki sağlık sorunu yoksa padişah da ayniyle katılırmış.
Huzur dersinin bitiminde mukarrir duasını yaparmış, ardından da derse katılanlar arasında kıdem farkı gözetilmeksizin padişahın hediyeleri sunulurmuş. İsterlerse hanım sultanlar ve cariyeler de bu derslere dinleyici olarak katılabiliyorlarmış. Aralıksız bu şekilde 163 sene süren dersler her padişah döneminde yapılmaya devam etmiş. En son ders 1924 yılı ramazan ayında halife Abdülmecid’in huzurunda yapılmış. Hilafetin kaldırılması ve bütün Osmanlı hanedanının ülke dışına çıkarılmasıyla huzur dersleri son bulmuş.
Osmanlı  saraylarında 163 yıl boyunca 1000’i aşkın huzur dersi yapılmış. Bu derslerin her biri birer münazara şeklinde olup, kendi içinde büyük önem taşır. Osmanlıda Kur’an okumaya ve anlamaya verilen önemin bir neticesi olarak ortaya çıkan bu meclislerin benzeri halk arsında da yapılmaya çalışılmıştır.
Konu ile ilgili yakın dönemde araştırmalar yapılmış ve eserler oluşturulmuştur. İstanbul Üniversitesi Hukuk ordinaryüsü Profesör Ebulula Mardin’in, Huzur Dersleri adı altında yayınlanmış 3 ciltlik bir eseri mevcuttur.

Dünya Bülteni