Genel
olarak hukuk dilinde, yetkili kişi ve kurullarda bir kararın veya bir kânunun
geri çevrilmesi anlamında kullanılır. İç hukukta olduğu gibi devletlerarası
hukukta da kullanılır. Kabul veya tasdik etme, reddetme hakkına veto hakkı
denir. Veto yetkisi kânunları bir kez daha geri gönderme yetkisine nazaran daha
zayıf bir yetkidir. Mutlak veto yetkisinde devlet başkanının meclise iâde
ettiği kânunu meclis tekrar oy birliğiyle de kabul etse Devlet Başkanı o metni
onaylamadıkça kânunlaşamaz. Birinci Meşrutiyet döneminde böyleydi.
Gerçekleştirici vetoda ise Devlet Başkanının gönderdiği metnin kânunlaşabilmesi
için meclisin 2/3 gibi nitelikli bir çoğunlukla kabul etmesi şarttır. İkinci
Meşrutiyet döneminde ve bugün ABD’de bu usul geçerlidir.
Bizde Cumhûriyet döneminden îtibâren veto
yetkisi yerine daha zayıf bir yetki olan, çıkan bir kânunu geri gönderme
yetkisi Devlet Başkanına verilmiştir. İç hukukta memleketimizde uygulama
Cumhurbaşkanının kânunları geri göndermesi şeklindedir. Anayasanın 89.
maddesine göre; Cumhurbaşkanı TBMM’de kabul edilen kânunların yayınlanmasını
uygun bulmazsa bir daha görüşülmek üzere gerekçeleriyle birlikte on beş gün
içinde TBMM’ye geri gönderir. Bütçe kânunu bu hükme tâbi değildir. TBMM’ye geri
gönderilen kânun aynen kabul edilirse, Cumhurbaşkanınca bir daha veto edilmez,
yayınlanır. Dünyâdaki pekçok devletin anayasalarında Cumhurbaşkanı veya devlet
başkanlarına veto hakkı tanınmıştır.
Devletlerarası hukukta ve diplomasi
alanında vetonun uygulandığı en önemli yer Birleşmiş Milletler Güvenlik
Konseyidir. Birleşmiş Milletler Anayasası’na göre, konseyden usûl hakkındaki
kararlar on beş üyenin dokuzunun kabul etmesiyle çıkabilir. Alınan kararları
yedi üye veto ettiği zaman karar yürürlüğe girmez. Usûl dışındaki kararlarda
ise dâimî üye olan ABD, Rusya, İngiltere, Fransa ve Çin’den biri karara olumsuz
oy verirse veto etmiş sayılır. Bu veto hakkı Güvenlik Konseyinde birçok önemli
kararın alınmasını engellemektedir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyince
alınan kararları veto etmede Rusya başta gelmektedir. Kurulduğundan îtibâren 30
sene içindeki görüşmelerde tespit edilen 134 vetonun 110 adedi Rusya’ya âittir.
Veto yetkisine sâhip olan ülkelerden ABD ve Rusya bu haklarını çoğu kez siyâsî
sebeplerle kullanmaktadır. Bu bakımdan Birleşmiş Milletler Teşkilâtı
fonksiyonunu tam olarak icrâ edememiş ve inandırıcılığını kaybetmiştir. Yeni Rehber